است كه در باره اش احتمال رود كه چيزى را قبل از اذن خدا و وحى آسمانى حلال كند ، و حاشا بر ساحت مقدس خداى سبحان كه پيغمبرش را به عذابى عظيم تهديد كند ، چون در شان او نيست كه بدون جرم عذاب بفرستد ، در حالى كه او خودش پيغمبرش را معصوم از گناهان كرده ، و معلوم است كه عذاب عظيم جز بر گناه عظيم نازل نمىشود . و اينكه بعضى گفته‌اند مقصود از اين گناه گناهان صغيره است درست نيست . پس آنچه سزاوار است كه در تفسير اين آيات گفته شود اين است كه : سنت جارى در انبياى گذشته اين بوده كه وقتى با دشمنان مىجنگيدند و بر دشمن دست مىيافتند ، آنها را مىكشتند و با كشتن آنان از ديگران زهر چشم مىگرفتند تا كسى خيال جنگ با خدا و رسولش را در سر نپروراند . و رسم آنان نبود كه از دشمن اسير بگيرند و سپس بر اسيران منت نهاده و يا پول گرفته و آزادشان سازند ، مگر بعد از آنكه دينشان در ميان مردم پايگير مىشد كه در اين صورت اسير را نمىكشتند و با منت نهادن و يا گرفتن بهاء آزاد مىكردند ، هم چنان كه در خلال آياتى كه به رسول خدا ( ص ) وحى مىشد بعد از آنكه كار اسلام بالا گرفت و حكومتش در حجاز و يمن مستقر گرديد اين آيه نازل شد : « فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِداءً » « 1 » و گرفتن اسير و آزاد كردنش را تجويز كرد . و بطورى كه از سياق كلام در آيه اولى از آيات مورد بحث برمىآيد عقاب در آن راجع به گرفتن اسير است . هم چنان كه جمله * ( « لَمَسَّكُمْ فِيما أَخَذْتُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ » ) * كه در آيه دومى است نيز شاهد اين معنا است ، چون مىفرمايد : « عذاب عظيم براى گرفتن شما است » و آنچه مسلمين در موقع نزول اين آيات گرفته بودند اسير بود ، نه بهاى اسير . پس اينكه بعضى احتمال داده‌اند عقاب راجع به مباح شمردن بهاء و يا گرفتن آن باشد صحيح نيست . بلكه جمله بعديش كه مىفرمايد : * ( « فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلالًا طَيِّباً وَاتَّقُوا اللَّه إِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ » ) * از آنجايى كه ابتداء شده است به فاء تفريع و فاء تفريع مىرساند كه اين جمله متفرع بر جمله قبلى است ، خود شهادت مىدهد بر اينكه منظور از « غنيمت » معنايى است عمومىتر از بهاى اسير ، و دلالت دارد بر اينكه مسلمين از رسول خدا ( ص ) درخواست كرده

--> ( 1 ) پس هر گاه رسيديد به كسانى كه كفر ورزيدند پس گردنها ( شان ) را بزنيد تا زمانى كه ( از كثرت جراحات ) سنگين و خسته شان كنيد آن گاه محكم ببنديد پس بعد از آن يا منت نهاده ( و رهاشان سازيد ) و يا فديه بگيريد و آزاد كنيد . سوره محمد ( ص ) آيه 4